ذهن ۾ جڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي سوال جنم وٺن، پر ڪنهن هڪ جو جواب به صاف نظر نه اچي، تڏهن انسان ٻاهران خاموش ۽ اندر ۾ هڪ اهڙي شور جو شڪار ٿي وڃي ٿو، جنهن جو آواز ڪنهن ٻئي کي ٻڌڻ ۾ نٿو اچي. ذهني مونجهارو به اهڙي ئي اندروني ڪيفيت آهي؛ سوچون موجود هونديون آهن، پر ترتيب گم ٿي ويندي آهي، اختيار سامهون هوندا آهن، پر فيصلو ڏکيو لڳندو آهي، ماڻهو ڳالهائي رهيو هوندو آهي، پر سندس اندر ڪنهن اڻڄاتل سوال سان مسلسل گفتگو جاري هوندي آهي. اڄ جي تيز رفتار زندگيءَ ۾ معلومات جي کوٽ کان وڌيڪ مسئلو معلومات جي گهڻائي بڻجي ويو آهي. هر لمحي نوان خيال، نوان مطالبا، نيون خبرون، نوان خدشا ۽ نيون اميدون ذهن تي دستڪ ڏين ٿيون. انسان هر ڳالهه تي فوراً راءِ قائم ڪرڻ، هر سوال جو ترت جواب ڏيڻ ۽ هر مسئلي جو فوري حل ڳولڻ چاهي ٿو، جڏهن ته ذهن کي به ساهه کڻڻ لاءِ خاموشي، ترتيب ۽ وقفو گهرجي. جڏهن اهو وقفو نٿو ملي، ته سوچ سنوارجڻ بدران وکري وڃڻ لڳي ٿي. ذهني مونجهاري جو هڪ وڏو سبب اهو به آهي ته انسان ڪيترائي اهڙا مسئلا پنهنجي ذهن ۾ کڻي هلندو رهي ٿو، جن مان ڪجهه سندس اختيار ۾ ئي ناهن. جيڪو ماضي گذري چڪو آهي، ان کي بار بار سوچڻ؛ جيڪو مستقبل اڃا آيو ئي ناهي، ان بابت مسلسل خوف پيدا ڪرڻ؛ ۽ جيڪو فيصلو اڄ ڪرڻو آهي، ان کي شڪ جي ڌنڌ ۾ لڪائڻ، اهي سڀ عادتون ذهن جي توانائيء کي آهستي آهستي ختم ڪن ٿيون. نتيجو اهو نڪري ٿو ته معمولي ڳالهه به وڏي ڳڻتي محسوس ٿيڻ لڳي ٿي. پر هر ذهني مونجهارو ڪمزوريءَ جي نشاني ناهي. ڪڏهن ڪڏهن اهو ان ڳالهه جو اشارو به هوندو آهي ته انسان ڪنهن اهم تبديليءَ، فيصلي يا اندروني سوال جي مرحلي مان گذري رهيو آهي. مسئلو مونجهاري جو پيدا ٿيڻ ناهي؛ اصل مسئلو اهو آهي ته ان کي سمجهڻ کان سواءِ ان سان گڏ زندگي گذارڻ شروع ڪئي وڃي. ان جو پهريون حل پنهنجي ذهن سان ايماندار ٿيڻ آهي. پاڻ کان پڇڻ گهرجي: مون کي اصل ۾ ڪهڙي ڳالهه پريشان ڪري رهي آهي؟ ڪهڙو مسئلو منهنجي اختيار ۾ آهي ۽ ڪهڙو نه؟ ڪهڙي ڳالهه حقيقت آهي ۽ ڪهڙي صرف منهنجو خدشو؟ جڏهن سوال واضح ٿيندو، تڏهن جواب ڳولڻ جي راهه به صاف ٿيڻ شروع ٿيندي. ٻيو قدم مسئلن کي هڪ ئي وقت حل ڪرڻ بدران انهن کي الڳ الڳ ڏسڻ گهرجي۔ زندگيءَ جا سڀ مسئلا هڪ ئي ڏينهن ۾ حل نٿا ٿي سگهن. هڪ وقت ۾ هڪ مسئلي تي ڌيان ڏيڻ ذهن کي ترتيب ڏئي ٿو. وڏي ڳڻتيء کي ننڍن عملي قدمن ۾ ورهائڻ سان اهو مسئلو به قابلِ عمل بڻجي وڃي ٿو، جيڪو ڪجهه وقت اڳ جبل وانگر محسوس ٿي رهيو هو. خاموشي به ذهن جي صفائيءَ جو هڪ اهم وسيلو آهي. هر وقت شور، اسڪرين، بحث ۽ اطلاعن جي وچ ۾ رهڻ سان انسان کي پنهنجي اندر جي آواز ٻڌڻ جو موقعو گهٽ ملي ٿو. روزاني زندگيءَ ۾ ڪجهه وقت اهڙو هجڻ گهرجي، جنهن ۾ انسان پاڻ سان هجي، پنهنجي سوچن کي ڏسي ۽ انهن کي ترتيب ڏئي. ڪجهه ماڻهو لکڻ سان ذهن جو بار گهٽائين ٿا، ڪجهه دعا ۽ عبادت سان سڪون حاصل ڪن ٿا، ڪجهه فطرت جي ويجهو وڃي پاڻ کي سنڀالين ٿا. طريقو مختلف ٿي سگهي ٿو، مقصد هڪ ئي آهي، ذهن کي ٻيهر توازن ڏيڻ. ننڊ، جسماني سرگرمي، مناسب غذا ۽ روزاني معمول کي به معمولي ڳالهه سمجهڻ نه گهرجي. ٿڪل جسم ۽ بي آرام ذهن هڪ ٻئي تي اثرانداز ٿين ٿا. مناسب آرام ۽ جسماني حرڪت ڪيترن ماڻهن لاءِ ذهني دٻاءَ کي سنڀالڻ ۾ مددگار ثابت ٿي سگهي ٿي. ساڳيءَ طرح هر ڳالهه کي دل تي کڻڻ، هر شخص کي خوش ڪرڻ ۽ هر معاملي ۾ پاڻ کي ذميوار سمجهڻ به ذهن تي غيرضروري بار وجهي ٿو. زندگيءَ ۾ ڪڏهن ڪڏهن نه چوڻ به ذهني صفائيءَ جو حصو آهي. هڪ ٻيو اهم سبب مقابلي جي اها ذهني روش آهي، جنهن ۾ انسان پنهنجي زندگيءَ کي ٻين جي زندگيءَ سان ماپڻ شروع ڪري ٿو. ڪنهن جي ڪاميابي ڏسي پنهنجي ناڪامي محسوس ڪرڻ، ڪنهن جي آسائش ڏسي پنهنجي محروميءَ کي وڌائي ڏسڻ ۽ ڪنهن جي ظاهري خوشيءَ کي پنهنجي اندر جي اداسيءَ سان ڀيٽڻ، ذهن لاءِ هڪ خاموش اذيت بڻجي سگهي ٿو. هر انسان جي سفر جو وقت، رستو ۽ منزل الڳ آهي؛ تنهنڪري زندگيءَ کي مقابلو بڻائڻ بدران ان کي شعوري سفر سمجهڻ وڌيڪ صحتمند رويو آهي. ذهني مونجهاري ۾ گفتگو پڻ وڏي اهميت رکي ٿي. مناسب ۽ قابلِ اعتماد ماڻهوءَ سان دل جي ڳالهه ڪرڻ ڪڏهن ڪڏهن مسئلي جو اڌ بار ختم ڪري ڇڏيندو آهي. خاموش رهڻ هميشه بهادري ناهي؛ ڪڏهن ڳالهائڻ به دانائي آهي. جيڪڏهن مونجهارو مسلسل رهي، روزمره جي زندگي، ننڊ، ڪم، رشتن يا فيصلا ڪرڻ جي صلاحيت تي واضح اثر وجهي، ته ذهني صحت جي ماهر سان رابطو ڪرڻ ۾ ڪا شرمندگي محسوس نه ڪجي. جيئن جسماني تڪليف لاءِ ڊاڪٽر ڏانهن وڃڻ عقل مندي آهي، تيئن ذهني تڪليف لاءِ مناسب ماهر کان مدد وٺڻ به پاڻ کي سنڀالڻ جو حصو آهي.