اڄ جو دور جديد ٽيڪنالاجي ۽ سوشل ميڊيا جو دور آهي. موبائل فون، انٽرنيٽ ۽ مختلف سوشل ميڊيا پليٽفارمن اسان جي زندگيءَ کي آسان بڻائي ڇڏيو آهي. اسان چند سيڪنڊن ۾ دنيا جي ڪنهن به حصي جي معلومات حاصل ڪري سگهون ٿا. پر ساڳئي وقت هن سهولت جو هڪ ٻيو پاسو به آهي، اهو آهي نوجوانن جو ڪتابن ۽ مطالعي سان گهٽ ٿيندڙ تعلق.
ڪجهه سال اڳ ڪتاب پڙهڻ نوجوانن جي روزاني زندگيءَ جو اهم حصو هوندو هو. ماڻهو ناول، شاعري، اخبارون ۽ رسالا پڙهي پنهنجي علم ۾ اضافو ڪندا هئا. ڪتابن سان وقت گذارڻ کي علم حاصل ڪرڻ ۽ پنهنجي شخصيت کي بهتر بڻائڻ جو ذريعو سمجهيو ويندو هو. اڄ ڪيترائي نوجوان پنهنجو گهڻو وقت موبائل فون تي گذارين ٿا. مختصر وڊيوز، سوشل ميڊيا ۽ غيرضروري مواد سبب مطالعي لاءِ وقت گهٽجي ويو آهي.
ڪتاب انسان جي سوچ کي وسيع ڪن ٿا. ڪتاب پڙهڻ سان لفظن جو ذخيرو وڌي ٿو، لکڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت بهتر ٿئي ٿي ۽ انسان مختلف موضوعن کي سمجهڻ جي قابل بڻجي ٿو. هڪ سٺو ڪتاب انسان کي نئين سوچ ڏئي سگهي ٿو ۽ کيس پنهنجي ماحول ۽ معاشري کي مختلف انداز سان ڏسڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو. خاص طور تي شاگردن لاءِ ڪتاب پڙهڻ تمام ضروري آهي، ڇاڪاڻ تہھ صرف نصابي ڪتاب ڪافي ناهن؛ اضافي مطالعو به علم کي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. موجوده تعليمي نظام تي نظر وجهون ته اڄ شاگردن جي توجهه گهڻو ڪري امتحانن، نمبرن ۽ نصابي ڪتابن تائين محدود ٿي رهي آهي. سٺا نمبر حاصل ڪرڻ يقيناً اهم آهن، پر تعليم جو مقصد صرف امتحان پاس ڪرڻ نه هجڻ گهرجي. تعليم شاگردن ۾ سوچڻ، سوال ڪرڻ، تحقيق ڪرڻ ۽ پنهنجي راءِ قائم ڪرڻ جي صلاحيت پڻ پيدا ڪري ٿي. جيڪڏهن شاگرد صرف امتحان جي تياري تائين محدود رهندا ته انهن جي علم جو دائرو محدود ٿي سگهي ٿو.
اسان جي تعليمي ادارن ۾ لائبريرين ۽ ڪتابن کي وڌيڪ اهميت ڏيڻ جي ضرورت آهي. ڪيترن ئي اسڪولن ۽ يونيورسٽين ۾ لائبريريون موجود آهن، پر ڪيترائي شاگرد انهن مان پورو فائدو نٿا وٺن. جيڪڏهن هر شاگرد پنهنجي روزاني معمول ۾ ڪجهه وقت ڪتابن ۽ مطالعي لاءِ مقرر ڪري، ته آهستي آهستي مطالعي جي عادت ٻيهر پيدا ٿي سگهي ٿي. استاد به شاگردن کي اضافي ڪتاب پڙهڻ، مضمون لکڻ ۽ مختلف موضوعن تي بحث ڪرڻ لاءِ همٿائين ته انهن ۾ علم سان گڏ سوچڻ جي صلاحيت به وڌندي.
والدين جو ڪردار پڻ اهم آهي. ٻارن ۽ نوجوانن کي ننڍپڻ کان ئي ڪتاب پڙهڻ جي عادت وڌي وڃي ته اڳتي هلي اهو سندن ڪامياب زندگيءَ جو حصو بڻجي سگهي ٿو. گهر ۾ جيڪڏهن ڪتاب پڙهڻ جو ماحول هجي ته نوجوان موبائل ۽ سوشل ميڊيا جي غيرضروري استعمال کان به ڪجهه حد تائين بچي سگهن ٿا.
اسان کي ٽيڪنالاجي کان پري ٿيڻ جي ضرورت ناهي، پر ان جو صحيح استعمال ڪرڻ ضروري آهي. موبائل فون ۽ انٽرنيٽ کي صرف تفريح لاءِ استعمال ڪرڻ بدران آن لائن ڪتاب، علمي مضمون، تحقيق ۽ تعليمي مواد پڙهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. مسئلو ٽيڪنالاجي پاڻ نه آهي، پر ان جو غيرضروري ۽ بي مقصد استعمال آهي. جيڪڏهن نوجوان موبائل جي استعمال ۾ توازن پيدا ڪن ته ٽيڪنالاجي به علم حاصل ڪرڻ جو بهترين ذريعو بڻجي سگهي ٿي.
اڄ جي نوجوان کي اهو سمجهڻ گهرجي ته ڪتاب پڙهڻ وقت جو ضايع ٿيڻ نه، پر پنهنجي مستقبل لاءِ سيڙپڪاري آهي. ڪتاب انسان کي صبر سان پڙهڻ، غور ڪرڻ ۽ ڪنهن ڳالهه کي سمجهڻ جي عادت ڏين ٿا. سوشل ميڊيا تي مختصر مواد جلدي معلومات ڏئي سگهي ٿو، پر ڪتاب ڪنهن موضوع کي تفصيل سان سمجهڻ جو موقعو فراهم ڪن ٿا. اسان جي نوجوان نسل ئي مستقبل جي ذميوار آهي. جيڪڏهن نوجوان مطالعي کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بڻائيندا، ته نه رڳو سندن ذاتي صلاحيتون بهتر ٿينديون، پر سماج ۾ به علم ۽ شعور وڌندو. هڪ پڙهيل ۽ باشعور نوجوان پنهنجي معاشري جي مسئلن کي بهتر نموني سمجهي سگهي ٿو ۽ انهن جي حل لاءِ مثبت ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو. ان ڪري ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته نوجوانن ۾ ڪتاب پڙهڻ ۽ مطالعي جي عادت کي ٻيهر مضبوط ڪيو وڃي. تعليمي ادارا، استاد، والدين ۽ خود نوجوان جيڪڏهن گڏجي ان طرف ڌيان ڏين، ته ڪتابن ۽ نوجوانن جي وچ ۾ وڌندڙ فاصلو گهٽائي سگهجي ٿو. ڪتاب اسان جا خاموش استاد آهن؛ جيڪڏهن اسان انهن سان پنهنجو تعلق مضبوط رکون ٿا ته علم، سوچ ۽ شعور جو سفر به مضبوط ٿيندو.
***