اروڙ سنڌ جي قديم شهرن ۽ تاريخي بندرگاهن مان هڪ هو، جيڪو موجوده روهڙي، ضلعي سکر کان اٽڪل پنج ميل ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. هي شهر ڪنهن زماني ۾ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ۽ درياهي واپار جو اهم مرڪز رهيو آهي. تاريخي ڪتابن ۾ هن شهر جا مختلف نالا ملن ٿا. عرب جاگرافيدان ابن خردازبه 250هه ۾ پنهنجي ڪتاب ”المسالڪ والممالڪ“ ۾ هن جو ذڪر ”وور“ ۽ ”رور“ جي نالن سان ڪيو آهي، جڏهن ته ٻين تاريخي حوالن ۾ ان کي الور، الروز، الدور ۽ الرود پڻ سڏيو ويو آهي.

اروڙ جي تاريخ سنڌ جي قديم حڪمران گهراڻن سان ڳنڍيل آهي. تاريخي روايتن موجب، هي شهر 450ع کان 642ع تائين چندر ونسي راجائن، يعني راءِ گهراڻي جي حڪمرانيءَ هيٺ رهيو. ڪجهه روايتن ۾ هن گهراڻي جي اروڙ سان وابستگيءَ جو زمانو 1100 ق.م تائين پڻ ڄاڻايو ويو آهي. ڪتاب ”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ موجب، اروڙ راءِ ۽ برهمڻ گهراڻن جي راجائن جي گاديءَ جو هنڌ هو.

سنڌ جي مشهور تاريخي ڪتاب ”چچنامي“ ۾ اروڙ کي راجا سهيرس، پٽ راءِ سهاسي، جي سلطنت جو مرڪز ڄاڻايو ويو آهي. ان احوال موجب، سندس حڪمرانيءَ جون حدون اولهه ۾ مڪران، اوڀر ۾ ڪشمير، ڏکڻ ۾ سمنڊ ۽ ديبل بندر، جڏهن ته اتر ۾ ڪيڪان تائين پکڙيل هيون.

اروڙ جي تاريخي اهميت جو هڪ وڏو سبب ان جو سنڌو درياهه سان واپاري لاڳاپو هو. تاريخي روايتن موجب، ويدن جي دور کان آباد هن شهر جي بندرگاهه تان واپاري ٻيڙا ۽ وڏا جهاز سنڌو درياهه وسيلي سمنڊ ڏانهن ويندا هئا. اتان بابل، ڪلداني، مصر ۽ ايراني نار جي بندرگاهن سان واپار ٿيندو هو، جڏهن ته مختلف ملڪن جا واپاري جهاز پڻ اروڙ پهچندا هئا. اهڙيءَ ريت هي شهر سنڌ جي درياهي ۽ سامونڊي واپار ۾ اهم حيثيت رکندو هو.

قديم اروڙ جي آثارن مان ڪٽيل پراڻا سڪا ۽ ڪچيون توڙي پڪيون سرون مليون آهن، جيڪي هن شهر جي تاريخي آبادڪاريءَ جون نشانيون آهن. هتي ڪالڪان ديويءَ جو هڪ قديم مندر پڻ موجود آهي، جنهن بابت روايت آهي ته اهو راءِ گهراڻي جي دور ۾ تعمير ٿيو هو. چيو وڃي ٿو ته برهمڻ سيلائج ۽ سندس پٽ هن مندر ۾ پوڄا ڪندا هئا. اروڙ ۾ هڪ قديم مسجد پڻ موجود آهي، جنهن جي تعمير محمد بن قاسم سان منسوب ڪئي وڃي ٿي.

اروڙ جي تباهيءَ بابت تاريخدانن ۽ روايتن ۾ مختلف احوال ملن ٿا. مؤرخ ونسينٽ اي. سمٿ پنهنجي ڪتاب ”تاريخ قديم هند“ ۾ هن شهر جي برباديءَ جو زمانو 700ع ڄاڻايو آهي. هڪ مشهور ڏندڪٿا موجب، سيف الملوڪ نالي هڪ عرب واپاري پنهنجي زال سان گڏ واپار جي سلسلي ۾ اروڙ آيو. ان وقت جي راجا سندس زال کي پنهنجي قبضي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن تي عورت جي بددعا سبب شهر تباهه ٿي ويو ۽ سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو تبديل ڪري موجوده رخ اختيار ڪيو. هي احوال تاريخي طور ثابت ٿيل واقعي بدران هڪ مقامي روايت طور بيان ڪيو ويندو آهي.

اروڙ جي پوئين دور بابت هڪ تاريخي احوال موجب، 1521ع ۾ مرزا شاهه بيگ ارغون جي سنڌ تي قبضي کان پوءِ هن قديم بندرگاهه جي قلعي کي ڊهرائي ان جي پڪين سرن مان بکر جو قلعو تعمير ڪرايو ويو. اروڙ جا باقي آثار اڄ به سنڌ جي قديم سياسي، تهذيبي ۽ واپاري تاريخ جي نشاندهي ڪن ٿا.