گذريل لڳ ڀڳ هڪ ڏهاڪي کان دنيا جي وڏين طاقتن وچ ۾ مقابلو، آمريڪي پرڏيهي پاليسي جو هڪ بنيادي محور رهيو آهي. صدر ڊونلڊ ٽرمپ پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾ چين ۽ روس سان اسٽريٽجڪ مقابلي جي پاليسي اختيار ڪئي، جيڪا حڪمتِ عملي، انداز ۽ سياسي لهجي جي فرق باوجود صدر جوبائيڊن جي دور ۾ به وڏي حد تائين جاري رهي.
پر ٽرمپ جي ٻئي صدارتي دور ۾ عالمي نظام بابت هڪ مختلف تصور جا آثار نظر اچن ٿا؛ اهڙو تصور، جنهن ۾ دنيا جون وڏيون طاقتون هڪ ٻئي سان وڌيڪ مفاهمت ۽ مصلحت ڏانهن وڌن ۽ ساڳئي وقت پنهنجي پنهنجي اثر وارن علائقن ۾ وڌيڪ آزادي ۽ بالادستي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪن. جيڪڏهن اها سوچ آمريڪي پرڏيهي پاليسي جو مستقل رخ بڻجي ٿي ته اها هڪ وڏي تبديلي هوندي. آمريڪا جي اڳواڻيءَ واري عالمي نظام کي اتحادين ۽ مخالف طاقتن سان مسلسل مقابلي ذريعي برقرار رکڻ بدران واشنگٽن شايد آمريڪا، چين ۽ روس وچ ۾ دنيا جي جيو پوليٽيڪل ميدان جي هڪ غير رسمي ورڇ بابت ڳالهين لاءِ وڌيڪ تيار نظر اچي. هن حڪمتِ عملي جي پٺيان هڪ قابلِ فهم منطق موجود آهي. جيڪڏهن دنيا جون وڏيون طاقتون هڪ ٻئي جي بنيادي سلامتيءَ وارن مفادن کي تسليم ڪن ۽ هڪ ٻئي جي اثر وارن علائقن ۾ سڌي ٽڪراءَ کان پاسو ڪن ته وڏي طاقتن وچ ۾ تباهي آڻيندڙ جنگ جو خطرو گهٽجي سگهي ٿو.
پر هن سوچ اندر هڪ بنيادي تضاد پڻ لڪل آهي: آمريڪا جي مخالف طاقتن سان مفاهمت جي ڪوشش ڪندي واشنگٽن شايد انهن ئي اتحادين ۽ ڀائيوارين کي ڪمزور ڪري ويهي، جيڪي ٻي عالمي جنگ کان پوءِ آمريڪي طاقت جي سڀ کان اهم ستونن مان رهيا آهن.
ڇا دنيا وري اثر وارن علائقن ڏانهن موٽي رهي آهي؟
وڏين طاقتن وچ ۾ مفاهمت تي ٻڌل عالمي نظام جي هڪ اهم خصوصيت ”اثر وارن علائقن“ کي اڻ سڌيءَ طرح تسليم ڪرڻ ٿي سگهي ٿي؛ يعني اهڙا علائقا، جتي وڏيون طاقتون پنهنجي اسٽريٽجڪ مفادن جي پيروي لاءِ وڌيڪ آزاديءَ جي دعويدار هجن.
يورپ جي حوالي سان اهڙي سوچ واشنگٽن کي ماسڪو سان ڪنهن وسيع ٺاهه جي حصي طور يوڪرين جي قبضي هيٺ آيل ڪجهه علائقن تي روسي ڪنٽرول کي قبول ڪرڻ لاءِ وڌيڪ تيار ڪري سگهي ٿي.
ايشيا ۾ ساڳيو تصور هڪ وڌيڪ پيچيده سوال کي جنم ڏئي ٿو: آمريڪا پنهنجي فوري پاڙيسري علائقي ۾ چين جي وڌندڙ اسٽريٽجڪ عزمن، خاص طور تي تائيوان بابت، ڪهڙو رويو اختيار ڪندو؟
[پاڪستان بطور BRICS جي امڪاني ميمبر، گهڻ قطبي عالمي نظام ۾]
ٻئي طرف آمريڪا مغربي اڌ گولي ۾ پنهنجن اسٽريٽجڪ مفادن کي وڌيڪ تسليم ڪرائڻ جي ڪوشش ڪري سگهي ٿو.
تاريخ ۾ اهڙيون مثالون موجود آهن، جڏهن وڏين طاقتن مقابلي سان گڏ مفاهمت ۽ ڳالهين ذريعي عالمي نظام کي سنڀالڻ جي ڪوشش ڪئي. نيپولين جي جنگين کان پوءِ ”ڪنسرٽ آف يورپ“ يورپ جي وڏين طاقتن وچ ۾ تعاون ذريعي براعظمي استحڪام قائم رکڻ جي ڪوشش ڪئي. ٻي عالمي جنگ جي پڄاڻيءَ تي فرينڪلن ڊي روزويلٽ، ونسٽن چرچل ۽ جوزف اسٽالن يالٽا ۾ ملاقات ڪري جنگ کان پوءِ اڀرندڙ عالمي نظام جي اهم رخن بابت ڳالهيون ڪيون.
اهي مثال پنهنجي پنهنجي تاريخي حالتن جو نتيجو هئا، پر انهن مان هڪ ڳالهه ضرور واضح ٿئي ٿي: وڏين طاقتن جي وچ ۾ مقابلو ۽ تعاون هميشه هڪ ٻئي جي ابتڙ نه رهيا آهن. عالمي نظام ڪيترن ئي دورن ۾ رڳو مخالف کي شڪست ڏيڻ سان نه، پر وڏين طاقتن کي هڪ ٻئي سان گڏ رهڻ جا طريقا فراهم ڪرڻ سان به قائم رهيو آهي.
اصل سوال اهو آهي ته ڇا اڄ جي انتهائي مختلف جيو پوليٽيڪل، معاشي ۽ ٽيڪنالاجي دنيا ۾ اهڙو نظام ٻيهر ڪارگر ثابت ٿي سگهي ٿو؟
آمريڪا جو اتحادين وارو نظام ئي ان جي طاقت جو هڪ وڏو سرچشمو آهي۔.
وڏين طاقتن سان مفاهمت تي ٻڌل پاليسي جي سڀ کان اهم ڪمزوري شايد اها آهي ته آمريڪي طاقت جو سرچشمو رڳو ان جي وڏي معيشت يا طاقتور فوج ناهي.
واشنگٽن جي اصل اسٽريٽجڪ برتريءَ جو هڪ اهم راز ان جو وسيع اتحادين ۽ ڀائيوارن وارو نيٽ ورڪ پڻ آهي.
ڏهاڪن کان نيٽو، انڊو-پئسفڪ ۾ آمريڪي اتحاد، وچ اوڀر ۾ سلامتيءَ جون ڀائيواريون ۽ دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن سان آمريڪا جا ويجها سياسي ۽ معاشي لاڳاپا، آمريڪي اثر کي ڪيترائي ڀيرا وڌائيندا رهيا آهن.
چين ۽ روس وٽ وڏي فوجي، معاشي ۽ سياسي طاقت موجود آهي، پر تاريخي طور تي انهن مان ڪنهن وٽ به آمريڪا جهڙو وسيع ۽ گهرو اتحادين جو نظام نه رهيو آهي.
انهيءَ ڪري واشنگٽن ۽ ان جي روايتي اتحادين وچ ۾ پيدا ٿيندڙ ڇڪتاڻ کي رڳو سفارتي اختلاف سمجهڻ ڪافي ناهي؛ ان جا اسٽريٽجڪ اثر به ٿي سگهن ٿا.
جيڪڏهن آمريڪا جا ڀائيوار ان جي واعدن ۽ عزم جي اعتبار بابت شڪ ڪرڻ شروع ڪن ٿا ته اهي متبادل معاشي، سفارتي ۽ سلامتيءَ وارن لاڳاپن ڏانهن وڌي سگهن ٿا.
ان صورت ۾ واشنگٽن پاڻ کي بيجنگ ۽ ماسڪو سان ڳالهين جي ميز تي نسبتاً ڪمزور پوزيشن ۾ ڏسي سگهي ٿو. اهو ان ڪري نه ته آمريڪي فوج يا معيشت اوچتو ڪمزور ٿي وئي، پر ان ڪري ته آمريڪي طاقت کي ڪيترائي ڀيرا وڌائيندڙ هڪ اهم عنصر ، ان جو ”اتحادين وارو نظام“ ڪمزور ٿيڻ لڳو.
پاڪستان جو ڪپهه وارو تضاد: ڪپڙو برآمد، ڪپهه درآمد:
بنيادي اسٽريٽجڪ سوال اهو آهي ته ڇا آمريڪا پنهنجي وڏين طاقتن وارن مخالفن سان مفاهمت ڪري سگهي ٿو، بغير ان جي ته اهي اتحاد ۽ ڀائيواريون قربان ٿي وڃن، جن آمريڪا کي عالمي طاقت بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.
اڄ اهڙا اشارا به نظر اچي رهيا آهن ته آمريڪا جا ڪجهه اهم ڀائيوار پنهنجي سفارتي ۽ معاشي گنجائش وڌائڻ چاهين ٿا.
يورپي يونين ڀارت سان اهم واپاري معاهدي ڏانهن وڌي رهي آهي، جڏهن ته ڪينيڊا، برطانيا، فرانس ۽ جرمني جا اعليٰ اڳواڻ بيجنگ سان سڌي سفارتي رابطي ۾ به رهيا آهن.
آمريڪا ۽ ڪينيڊا وچ ۾ خراب ٿيندڙ لاڳاپا ان رجحان جو هڪ نمايان مثال آهن. ٽرمپ انتظاميا ڪينيڊا مان ايندڙ مختلف شين تي نوان ۽ وڏا ٽيرف لاڳو ڪيا، جنهن جي جواب ۾ اوٽاوا به جوابي قدم کنيا.
ڪينيڊا جي وزيراعظم مارڪ ڪارني معاشي خودمختياري، عالمي ڀائيوارين ۾ تنوع ۽ آمريڪا تي انحصار سبب پيدا ٿيندڙ ڪمزورين کي گهٽائڻ تي زور ڏنو آهي. هن اهو به چيو آهي ته ”آمريڪا تبديل ٿي چڪو آهي ۽ ڪينيڊا هاڻي آمريڪا سان پنهنجي پراڻي لاڳاپي ڏانهن رڳو واپس نه ويندو.“
هن تبديليءَ جي اهميت رڳو هڪ واپاري تڪرار تائين محدود ناهي. جڏهن واشنگٽن جو هڪ ويجهو ۽ ڊگهي عرصي کان گڏ هلندڙ اتحادي کليءَ طرح وڌيڪ معاشي ۽ اسٽريٽجڪ خودمختياري جي ڳالهه ڪري ٿو ته ان سان آمريڪا جي اڳواڻيءَ واري اتحادين جي نظام جي مستقبل بابت سوال ضرور پيدا ٿين ٿا.
تنهن هوندي به انهن تبديلين کي آمريڪا کان مڪمل لاتعلقي جي علامت سمجهڻ مناسب نه هوندو. عالمي لاڳاپا ايترا سادا ناهن جو دنيا جا ملڪ رڳو واشنگٽن يا بيجنگ مان ڪنهن هڪ جو انتخاب ڪن.
پر اهو ضرور محسوس ٿئي ٿو ته آمريڪا جا ڪجهه روايتي ڀائيوار پنهنجي لاڳاپن ۾ وڌيڪ تنوع ۽ وڌيڪ اسٽريٽجڪ خودمختياري چاهين ٿا.
ٻئي طرف چين يورپ، آفريڪا، وچ اوڀر، ڏکڻ ايشيا ۽ لاطيني آمريڪا ۾ پنهنجا معاشي ۽ سفارتي لاڳاپا مسلسل وڌائي رهيو آهي. واپار، انفراسٽرڪچر، ٽيڪنالاجي، سيڙپڪاري ۽ سفارتڪاري بيجنگ وٽ موجود اهي اوزار آهن، جن ذريعي هو عالمي اثر وڌائڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي.
جيڪڏهن واشنگٽن پنهنجن روايتي ڀائيوارن سان وڌيڪ ڇڪتاڻ ڏانهن وڌي ٿو ۽ بيجنگ پاڻ کي متبادل معاشي ۽ سفارتي ڀائيوار طور پيش ڪري ٿو ته عالمي اثر جي ڊگهي مدي واري توازن ۾ آهستي آهستي تبديلي اچي سگهي ٿي.
ايران ۽ آمريڪا جنگ!
آمريڪا ۽ ايران وچ ۾، جنگ خطي ۾ آمريڪي طاقت سان لاڳاپيل ڪيترين ڪمزورين کي نمايان ڪيو آهي. خليج ۾ آمريڪي فوجي تنصيبات کي سنگين خطرن کي منهن ڏيڻو پيو آهي، جڏهن ته جنگ هڪ ڀيرو ٻيهر آمريڪا جي روايتي علائقائي سلامتيءَ جي نظام جي پائيداري ۽ اعتبار بابت سوال اٿاريا آهن.
ڏهاڪن کان ڪيترائي عرب ملڪ آمريڪا کي پنهنجي سلامتيءَ جي هڪ اهم ٻاهرين ضامن طور ڏسندا رهيا آهن. پر ڊگهي علائقائي بيچيني ۽ آمريڪي پاليسي بابت غيريقيني صورتحال انهن ملڪن کي پنهنجي سلامتيءَ وارن لاڳاپن ۾ وڌيڪ تنوع پيدا ڪرڻ تي مجبور ڪري سگهي ٿي.
ان پسمنظر ۾ سعودي عرب، ترڪي ۽ پاڪستان وچ ۾ ٿيل ”مڪي گڏيل دفاعي معاهدو“ خاص اهميت رکي ٿو. هن معاهدي تحت گڏيل دفاع جو هڪ فريم ورڪ قائم ڪيو ويو آهي، جنهن موجب هڪ ميمبر تي هٿياربند حملو ٽنهي ملڪن تي حملو تصور ڪيو ويندو. ان سان گڏ سياسي ۽ فوجي سهڪار، گڏيل فوجي مشقن، دفاعي صنعت ۾ تعاون ۽ جديد فوجي ٽيڪنالاجيءَ ۾ ڀائيواريءَ جا دروازا پڻ کوليا ويا آهن.
ٽنهي حڪومتن جو سرڪاري موقف آهي ته هي معاهدو دفاعي نوعيت جو آهي ۽ ڪنهن خاص ملڪ خلاف ناهي.
تنهن هوندي به ان جي وسيع جيو پوليٽيڪل اهميت کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي.
هي معاهدو سعودي عرب جي مالي وسيلن، ترڪي جي فوجي ۽ دفاعي صنعتي صلاحيتن ۽ پاڪستان جي فوجي طاقت ۽ ايٽمي حيثيت کي هڪ ئي سلامتيءَ واري فريم ورڪ ۾ آڻي ٿو.
هن معاهدي کي هڪ اهڙي وسيع عالمي رجحان جي حصي طور ڏسي سگهجي ٿو، جنهن ۾ علائقائي طاقتون پنهنجي سلامتيءَ لاءِ وڌيڪ آزاد ۽ متبادل رستا ڳولي رهيون آهن.
ان جو لازمي مطلب اهو ناهي ته سعودي عرب، ترڪي يا پاڪستان واشنگٽن سان پنهنجا لاڳاپا ختم ڪرڻ چاهين ٿا. ان جي بدران، اهو ان ڳالهه جي نشاندهي ڪري سگهي ٿو ته خطي جون اهم طاقتون هاڻي اضافي سلامتيءَ جا آپشن پيدا ڪرڻ کي اهميت ڏين ٿيون، جيئن انهن جو دارومدار رڳو آمريڪا جي مرڪزيت واري علائقائي نظام تي نه رهي.
جيڪڏهن اهو رجحان جاري رهيو ته وچ اوڀر ۾ آمريڪا جا ڀائيوار شايد ڀائيوار ته رهندا، پر وڌندڙ طور پنهنجي شرطن ۽ پنهنجي اسٽريٽجڪ مفادن سان.
معاشي طاقت، ڊالر ۽ عالمي اثر:
فوجي اتحاد عالمي طاقت جو رڳو هڪ پاسو آهن. معاشي ۽ مالي اثر به عالمي سياست ۾ انتهائي اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.
ڊالر کان ڇوٽڪاري، يعني ”ڊي ڊالرائيزيشن“ بابت بحث گذريل ڪجهه عرصي کان شدت اختيار ڪري چڪو آهي. ڪيترائي ملڪ عالمي واپار ۽ مالياتي معاملن ۾ آمريڪي ڊالر تي پنهنجو انحصار گهٽائڻ لاءِ مختلف رستا ڳولي رهيا آهن.
تنهن هوندي به ڊالر اڃا تائين عالمي مالياتي نظام جي مرڪز ۾ موجود آهي، تنهنڪري ان جي ويجهي مستقبل ۾ عالمي رزرو ڪرنسي جي حيثيت وڃائڻ بابت اڳڪٿين کي احتياط سان ڏسڻ گهرجي.
پر جيڪڏهن ڊگهي مدي دوران عالمي مالياتي نظام ۾ ڊالر جو ڪردار نمايان طور گهٽجي وڃي ته ان جا آمريڪي معاشي ۽ جيو پوليٽيڪل طاقت تي گهرا اثر ٿي سگهن ٿا.
ڊالر جي رزرو ڪرنسي واري حيثيت آمريڪا کي اهم مالي فائدا ڏئي ٿي ۽ واشنگٽن جي عالمي سطح تي معاشي اثر استعمال ڪرڻ جي صلاحيت کي مضبوط ڪري ٿي.
انهيءَ ڪري ڊالر کان تدريجي دوري کي رڳو معاشي تبديلي سمجهڻ مناسب نه هوندو؛ ان جا مستقبل ۾ جيو پوليٽيڪل اثر پڻ ظاهر ٿي سگهن ٿا.
تنهن ڪري ڊي ڊالرائيزيشن کي نه ته نظرانداز ڪرڻ گهرجي ۽ نه ئي ان کي هڪ حتمي ۽ لازمي عمل سمجهڻ گهرجي. ان کي عالمي نظام ۾ معاشي ۽ سياسي طاقت جي ممڪن ورڇ جي هڪ اهم علامت طور نظر هيٺ رکڻ گهرجي.
آمريڪي بالادستي کان گهڻ قطبيت ڏانهن:
سڀ کان وڏو سوال اهو آهي ته ڇا دنيا اهڙي دور ۾ داخل ٿي رهي آهي، جتي آمريڪي بالادستي آهستي آهستي طاقت جي وڌيڪ گهڻ قطبي ورڇ کي جاءِ ڏئي رهي آهي؟
”ٿيوسيڊائڊس ٽريپ“ نالي مشهور تصور ان خطري کي بيان ڪري ٿو، جيڪو ان وقت پيدا ٿي سگهي ٿو، جڏهن هڪ اڀرندڙ طاقت ڪنهن قائم ٿيل طاقت کي چئلينج ڪري ٿي.
چيني صدر شي جن پنگ پڻ آمريڪا ۽ چين جي لاڳاپن جي حوالي سان هن تصور جو ذڪر ڪري چڪو آهي.
پر ان جو مطلب اهو ناهي ته جنگ لازمي آهي، يا اڀرندڙ طاقت لازمي طور تي غالب اچي ويندي. هن تصور جو بنيادي نڪتو اهو آهي ته عالمي طاقت جي توازن ۾ وڏيون تبديليون عدم استحڪام ۽ ٽڪراءَ جا خطرا وڌائي سگهن ٿيون.
چين جو اڀار به اهڙي ئي هڪ وڏي اسٽريٽجڪ تبديليءَ جي صورت اختيار ڪري رهيو آهي.
سرحدن کان اڳتي: ايران ۽ پاڪستان کي عالمي اتحاد جي ضرورت ڇو آهي؟
تنهن ڪري آمريڪا کي رڳو اهو طئي ڪرڻو ناهي ته چين سان ڪيئن مقابلو ڪجي؛ ان کان به وڏو سوال اهو آهي ته واشنگٽن مستقبل ۾ ڪهڙي قسم جو عالمي نظام ڏسڻ چاهي ٿو.
وڏين طاقتن وچ ۾ مفاهمت ڪجهه علائقن ۾ سڌي ٽڪراءَ کي گهٽائي سگهي ٿي. پر جيڪڏهن ان مفاهمت جي قيمت آمريڪا جي اتحادين ۽ ڀائيوارن سان لاڳاپن جي ڪمزوري جي صورت ۾ ادا ڪرڻي پوي ته اها آخرڪار ان ئي طاقت کي ڪمزور ڪري سگهي ٿي، جنهن کي واشنگٽن محفوظ رکڻ چاهي ٿو.
آمريڪا لاءِ سڀ کان وڏو اسٽريٽجڪ چئلينج شايد رڳو چين جو اُڀار يا روس جو ٻيهر مضبوط ٿيڻ نه هجي؛ ان جي اتحادين واري نظام جي ڪمزوري به ڊگهي مدي ۾ اهم اثر وجهي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته گذريل ستن ڏهاڪن کان وڌيڪ عرصي دوران اهو نظام آمريڪي عالمي اثر کي وڌائڻ جو هڪ اهم ذريعو رهيو آهي.
باقي دنيا جو ڇا ٿيندو؟
جيڪڏهن عالمي نظام آهستي آهستي وڏين طاقتن جي اثر وارن علائقن جي بنياد تي منظم ٿيڻ لڳي ته ننڍن ۽ وچولي درجي جي ملڪن لاءِ به غيريقينيءَ جو نئون دور شروع ٿي سگهي ٿو.
اهي ملڪ جيڪي دنيا جي وڏين فوجي ۽ معاشي طاقتن سان آزاديءَ سان مقابلو نٿا ڪري سگهن، تاريخي طور اتحادين، عالمي ادارن ۽ خودمختياري ۽ علائقائي سالميت جي اصولن تي ڀاڙيندا رهيا آهن، جيئن طاقتور ملڪن جي اثر کي ڪجهه حد تائين محدود ڪري سگهجي.
پر جيڪڏهن اهي اصول وڏين طاقتن وچ ۾ ٿيل سوديبازين ۽ مفاهمتن جي مقابلي ۾ پوئتي هٽي وڃن ته ننڍا ۽ وچولي درجي جا ملڪ نوان اتحاد ٺاهڻ، پنهنجي دفاعي صلاحيت وڌائڻ، مختلف طاقت جي مرڪزن وچ ۾ توازن رکڻ يا پنهنجا علائقائي سلامتيءَ جا انتظام قائم ڪرڻ ڏانهن وڌي سگهن ٿا. مڪي گڏيل دفاعي معاهدو شايد ان وسيع رجحان جي هڪ ابتدائي مثال طور ڏسي سگهجي ٿو. اڀرندڙ عالمي نظام لازمي طور تي واشنگٽن، بيجنگ ۽ ماسڪو جي وچ ۾ صاف ورهايل نه هوندو. ان جي بدران اهو وڌيڪ پيچيده، گهڻ قطبي ۽ ڪيترن ئي طاقت جي مرڪزن تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو، جتي علائقائي طاقتون وڌيڪ اسٽريٽجڪ خودمختياري حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي، ساڳئي وقت ڪيترين ئي وڏين طاقتن سان پنهنجا لاڳاپا به برقرار رکن.
اهڙو نظام سرد جنگ جي ٻه قطبي دنيا کان به مختلف هوندو ۽ ان آمريڪي بالادستيءَ واري دور کان به، جيڪو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ وجود ۾ آيو.
واشنگٽن کي جنهن سوال جو جواب ڏيڻو پوندو، جيڪڏهن اهي رجحان برقرار رهيا ته ايندڙ ڏهاڪن ۾ عالمي سياست جو نقشو نمايان طور تبديل ٿي سگهي ٿو؛ اهڙي دنيا وجود ۾ اچي سگهي ٿي، جنهن ۾ آمريڪا دنيا جي طاقتور ملڪن مان هڪ ته برقرار رهي، پر عالمي نظام جي ضابطن، ادارن ۽ سلامتيءَ جي انتظامن تي ان جو اثر ان کان گهٽجي وڃي، جيڪو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري عالمي نظام جي تعمير دوران هو.
اهڙو نتيجو لازمي ناهي. آمريڪا وٽ اڃا به وڏي معاشي، فوجي، ٽيڪنالاجي، سفارتي ۽ ادارتي طاقت موجود آهي.
پر انهن وسيلن کي عالمي اثر ۾ تبديل ڪرڻ جي صلاحيت ان ڳالهه سان گهرو تعلق رکي ٿي ته دنيا جا ٻيا ملڪ واشنگٽن کي مستقبل ۾ ڪيترو قابلِ اعتماد ۽ قابلِ قبول ڀائيوار سمجهن ٿا.
انهيءَ ڪري وڏين طاقتن وچ ۾ مقابلي بابت اصل بحث رڳو اهو ناهي ته آمريڪا چين ۽ روس سان پنهنجا لاڳاپا ڪيئن سنڀالي ٿو.
اصل سوال ان کان گهڻو وڏو آهي، ڇا آمريڪا پنهنجي وڏين طاقتن وارن مخالفن سان اهڙي مفاهمت تائين پهچي سگهي ٿو، جنهن دوران اهي اتحاد ۽ ڀائيواريون به محفوظ رهن، جن آمريڪا کي عالمي طاقت بڻائڻ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪيو آهي؟ شايد ايندڙ ڏهاڪن جي عالمي سياست جو هڪ اهم رخ انهيءَ سوال جي جواب ۾ لڪل هجي.
***