ڇنڇر، ۸ جولاءِ ۱۹۷۲ع جي صبح، جامعہ ڪراچيءَ جي در و ديوار تي هڪ فريب ڏيندڙ خاموشيءَ سان طلوع ٿي. اهو سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ نئين اميد جو دور هو؛ اهڙو نازڪ ۽ اهم لمحو، جڏهن سنڌي ٻوليءَ جو قديم، سحرانگيز ۽ مٺڙو آلاپ آخرڪار اعليٰ تعليم جي ايوانن ۾ پنهنجو جائز مقام ۽ مستقل پناهه گاهه حاصل ڪري چڪو هو. نفرت جو بنياد بڻيل ون يونٽ جو نظام ڊهي پٽ ٿي چڪو هو، سنڌ جي تاريخي صوبائي حيثيت بحال ٿي چڪي هئي، ۽ ٻوليءَ بابت نئين منظور ٿيل قانون واديءَ مهراڻ جي مٽيءَ ۾ رچيل ثقافت جي نئين سر جيئارڻ جو واعدو ڪيو هو.
پر هن ثقافتي ۽ تهذيبي بيداريءَ جو استقبال جلد ئي هڪ منظم ۽ پرتشدد دشمنيءَ سان ڪيو ويو. اسلامي جمعيت طلبه جا درجنين فاشسٽ ۽ جنوني ڪارڪن نڪري آيا—اهي ئي جماعت اسلاميءَ جا هراول دستا هئا، جنهن جي بنيادي نظرياتي فڪر، رڳو هڪ سال اڳ، اوڀر پاڪستان ۾ رت جون نديون وهائيندڙ بدنام زمانه ’الشمس‘ ۽ ’البدر‘ جهڙن هٿياربند ونگن کي جنم ڏنو هو.
انهن جٿن انتهائي بي رحميءَ ۽ بنا ڪنهن اشتعال جي، غصي ۽ وحشت سان جامعہ ڪراچيءَ تي حملو ڪيو؛ سنڌي شاگردن ۽ استادن کي وحشياڻي تشدد جو نشانو بڻايو، ۽ اڃا جنم وٺندڙ نئين سنڌي شعبي کي ساڙي خاڪ جو ڍير بڻائي ڇڏيو.
ڏهاڪا گذري ويا، پر ان ڪاري صبح جي گونج اڄ به تعليمي ادارن جي راهدارين ۾ ٻڌڻ ۾ اچي ٿي. اڌ صديءَ کان وڌيڪ عرصي کان سوچيل سمجهيل خوف ۽ دهشت جو اهو سلسلو نهايت چالاڪيءَ سان ورجايو پيو وڃي. اهڙو ضدّي زهر، جيڪو وقت گذرڻ سان به گهٽجڻ بدران اڃا تائين پنهنجي اثر سان موجود آهي.
بلڪل ڪجھھ ڏينھن اڳ ۹ جولاءِ تي جارحيت جي ان بنيادي واقعي کي پورا چوونجاهه سال مڪمل ٿيڻ جي موقعي تي ساڳئي نظرياتي تسلسل جي وارثن هڪ ڀيرو ٻيهر هڪ وحشياڻي حملي جو منصوبو جوڙيو. پنهنجي تاريخي خباثت جي ڄڻ ته جشن طور، انهن وري وار ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ شاگردياڻين ۽ سندن استادن سميت لڳ ڀڳ هڪ درجن سنڌي شاگردن کي زخمي ۽ رتورت حالت ۾ جامعہھ جي ميدانن ۾ تڙپندو ڇڏيو ويو.
هي واقعو ان حقيقت جو هڪ ڇرڪائيندڙ ۽ اک کوليندڙ ثبوت آهي ته ۱۹۷۲ع ۾ پوکيل نفرت ۽ دشمنيءَ جو زهر ، اڄ به مڪمل طور تي سرگرم آهي، جيڪو هن خطي جي فڪري تنوع ۽ ثقافتي ورثي لاءِ هڪ مستقل خطرو بڻيل آهي.
هن دائمي بربريت جي سامهون هاڻي اڳ کان وڌيڪ حتمي ۽ فيصلائتي ڪارروائيءَ جي ضرورت پيدا ٿي چڪي آهي. حڪومتِ سنڌ، رينجرز، پوليس ۽ قانون لاڳو ڪندڙ ٻين ادارن کي گهرجي ته روايتي سستي ۽ بيوروڪريٽڪ جمود کي هڪ پاسي رکي، انهن وحشي ڏوهارين کي فوري طور قانون جي ڪٽهڙي ۾ آڻين، کين قانون موجب عبرتناڪ سزا ڏيارين.
هي رڳو ڪنهن يونيورسٽيءَ جو مقامي جهيڙو ناهي، پر سڄي سول سوسائٽيءَ جي منهن تي هڪ زوردار چماٽو آهي. هي سنڌي دانشورن، وڪيلن، صحافين ۽ باشعور عوام جي هر طبقي کان هڪ متحد ۽ غيرلچڪدار ردعمل جو مطالبو ڪري ٿو. امنِ عامه جي تحفظ ۽ تعليم جي حرمت کي بچائڻ لاءِ، سماج کي اجتماعي طور جماعت اسلاميءَ جي هن سموري نظام جو بائيڪاٽ ڪري، ان کي اڪيلو ڪرڻو پوندو ۽ انتهاپسنديءَ جي هن مستقل ناسور کي پاڙان پٽڻ لاءِ متحد ٿيڻو پوندو. ان کان اڳ جو اهو اسان جي هڪ ٻي نسل کي به ڳڙڪائي وڃي. ***