زندگي فطرت جو سڀ کان وڏو معجزو ۽ نادر تحفو آهي. زمين تي زندگي جو وجود ئي ان کي باقي ڪائنات کان ممتاز ڪري ٿو. پنهنجي ۽ ٻين جي زندگي جي قدر ڪرڻ ۽ ان جي حفاظت ڪرڻ انسانيت جو پهريون سبق آهي، پر اڄ جو انسان هن زندگيءَ کي ختم ڪرڻ ۾ ئي نجات سمجهي رهيو آهي.

انسان هن دنيا کي تباهه ڪرڻ لاءِ ايٽمي هٿيار ٺاهيا. ٻين جي زندگين جي ته ڳالهه ئي نه ڪئي،۔ اڄ جي دور ۾، ڪجهه ماڻهو پنهنجي هٿن سان پنهنجي زندگي ختم ڪري رهيا آهن. هي اهي ماڻهو آهن جن کي توهان روزانو پنهنجي گهٽين، پاڙن، بازارن، آرڪيڊز، پارڪن ۽ مختلف هنڌن تي نشي ۾ ڌت ڏسندا آهيو. نشو هڪ اهڙي لعنت آهي، جيڪا انسان کي پنهنجي پنجن حواسن کان بي پرواهه ۽ مذهب ۽ دنيا کان بي خبر بڻائي ٿي، ائين انسان آهستي آهستي موت جي آغوش ۾ هليو وڃي ٿو. منشيات تقريبن سڀني ملڪن ۾ هڪ مسئلو آهي ۽ ان کي منهن ڏيڻ لاءِ مختلف ملڪن ۾ سخت قانون ۽ سزائون آهن. سعودي عرب سميت ڪيترن ئي ملڪن ۾ منشيات جي اسمگلنگ جي سزا موت آهي، پر ان جي باوجود، منشيات مافيا انهن ملڪن سان گڏ سڄي دنيا ۾ موجود آهي.

منشيات پاڪستان جهڙي غريب ملڪ جي نوجوانن جي زندگين ۽ قوم جي مستقبل لاءِ هڪ وڏو خطرو آهن. پاڪستان ۾ منشيات جي استعمال بابت انگ اکر حيران ڪندڙ آهن، منشيات ڪنهن به شخص جي ذهني حالتن ۽ رويي کي تبديل ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿي. ان جو استعمال ذهني ۽ جسماني تڪليف کي تيز ڪري ٿو. هر دوا جو پنهنجو مخصوص ڪم هوندو آهي. ڪجهه دوائون ذهن کي پرسڪون ڪن ٿيون ۽ ڪجهه ان کي متحرڪ ڪن ٿيون. ڪجهه نيون دردناڪ دوائون آهن ۽ ڪجهه سوچ کي اڀاريندڙ آهن. روايتي طور تي، ڀنگ، حشيش، شراب ۽ آفيم برصغير ​​۾ عام آهي.هو نشو گذريل ڪجهه سالن ۾ هڪ خطرناڪ شڪل اختيار ڪئي آهي. اسان وٽ هيءَ وبا 1980ع کان پوءِ تيزي سان پکڙجي وئي آهي. منشيات جا جيڪي قسم سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ آهن انهن ۾ هيروئن، حشيش، آفيم، ڪوڪين ۽ شراب شامل آهن. عام طور تي نشو تفريح، دٻاءُ يا علاج جي طور تي شروع ڪيو ويندو آهي. ماڻهو، نتيجن جي پرواهه ڪرڻ کان سواءِ، خوشيءَ توڙي غميءَ جي موقعن تي منشيات استعمال ڪندا آهن. پاڪستان ۾ ڪيترا شهري منشيات استعمال ڪري رهيا آهن، ان بابت وفاقي يا صوبائي حڪومتون سالياني ڊيٽا گڏ ڪرڻ لاءِ ڪا به تحقيق نه ٿيون ڪن، پر مختلف نجي ادارن پاران گڏ ڪيل ڊيٽا موجب، نشي ۾ مبتلا ماڻهن جو تعداد ست ملين کان ڏهه ملين جي وچ ۾ آهي. تازين انگن اکرن موجب، پاڪستان ۾ منشيات جي غير قانوني واپار ۾ ملوث ماڻهن جو تعداد 67,000 کان هڪ لک تائين آهي ۽ انهن مان هڪ وڏو تعداد 25 کان 39 سالن جي عمر جي وچ ۾ آهي. ٻيو وڏو گروپ 15 کان 24 سالن جي عمر وارن ماڻهن جو آهي. هڪ تحقيق موجب، 80 سيڪڙو ماڻهو ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان سڌي يا اڻ سڌي طرح منشيات استعمال ڪري رهيا آهن. جنهن جو گهڻو استعمال ڪڏهن ڪڏهن موت جو سبب بڻجي ٿو. شراب پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ منشيات آهي، ان جي ڪارخاني کي قانوني طور تي لائسنس پڻ ڏنو ويو آهي. هر سال، ٻه ۽ اڍائي لک ماڻهو منشيات جي ڪري مرن ٿا. پاڪستان ۾ منشيات جي استعمال جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو.

تازو منشيات ڪيس جي مکيه ملزمه ”انمول عرف پنڪي“ بابت هڪ نئون انڪشاف سامهون آيو آهي، جنهن ۾ اها دعويٰ ڪئي وئي آهي ته هن پنهنجي گرفتاري کان اڳ ئي پنهنجو جانشين مقرر ڪيو هو. ذريعن موجب، ملزمه جو هڪ آڊيو سامهون آيو آهي، جنهن ۾ هوءَ پنهنجي گراهڪن کي ٻڌائي رهي آهي ته جيڪڏهن هن کي ڪجهه ٿئي ٿو ته اهي ساڳئي نمبر تي ان سان رابطو ڪندا رهن ۽ جيڪو ان جو ويجهو ساٿي سمورا معاملا سنڀاليندو. رپورٽن مطابق، اي اين ايف جي ڇاپي دوران، ملزم انمول عرف پنڪي جي ساٿين نسيم بي بي ۽ محمد ڪامل کي بلال چورنگي ڪورنگي انڊسٽريل ايريا مان گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن کان وڏي مقدار ۾ ڪوڪين ۽ حشيش هٿ ڪئي وئي.

ذريعن جو چوڻ آهي ته، جوابدار اينٽي نارڪوٽڪس فورس کي به گهربل آهي ۽ سندس خلاف ٻه ڪيس داخل ٿيل آهن، جن مان پهريون ڪيس 2019 ۾ داخل ڪيو ويو هو. اي اين ايف موجب، جوابدار جي نيٽ ورڪ ۽ رابطن بابت وڌيڪ جاچ جاري آهي. ٻئي پاسي صوبائي گهرو وزير سنڌ ضياءَ لنجار چيو آهي ته، سنڌ جي گهرو وزير جي حيثيت سان، مون کي انمول پنڪي ڪيس ۾ پوليس جي رويي کي ڏسي تمام گهڻو ڏک ۽ شرمسار ٿيو آهيان. ڇا نظام هن طرح ڪم ڪندو؟ انمول پنڪي ڪيس هاڻي هڪ ٽيسٽ ڪيس بڻجي چڪو آهي، اهو ئي سبب آهي ته مان فوري طور تي هڪ جي آءِ ٽي ٺاهي رهيو آهيان، جنهن ۾ايڊيشنل آءِ جي، انٽيليجنس ايجنسين جو هڪ نمائندو ۽ هڪ بيوروڪريٽ شامل هوندو. جيڪي جائزو وٺندا ته پوليس عدالت ۾ ريمانڊ چالان ڪيتري مضبوطيءَ سان پيش ڪيو آهي. ملزم جي خلاف سڀني ڪيسن ۾ ريمانڊ ورتو ويندو ۽ اهو يقيني بڻايو ويندو ته، هوءَ ٻيهر ٻاهر نه اچي. انمول پنڪي صرف هڪ ملزم نه پر هڪ هلندڙ منشيات جي ڪارخانو آهي. ڪراچي ۾ اهڙا ڪيترائي منشيات اسمگلنگ گينگ آهن،  ڇاڪاڻ ته هن شهر ۾ لڪائڻ نسبتاً آسان سمجهيو ويندو آهي.

گارڊن پوليس اسٽيشن جي ٽن آفيسرن کي معطل ڪيو ويو آهي جڏهن ته عورت مئجسٽريٽ خلاف به درخواست داخل ڪئي ويندي، ڇاڪاڻ ته اهڙي حساس ڪيس ۾ 24 ڪلاڪ ريمانڊ به نه ڏيڻ ڪيترائي سوال پيدا ڪري ٿو. ڪراچي جي گهٽين ۾ هلندڙ مبينا منشيات جي نيٽ ورڪ سنڌ حڪومت کي به ڌڙڪائي ڇڏيو آهي. پهريون ڀيرو، سنڌ جي گهرو وزير ضياءُ الحسن لنجار انمول عرف پنڪي ڪيس تي کليل طور تي سامهون آيو ۽ پوليس جي ڪارڪردگي تي سوال اٿاريا. هن صاف صاف اعتراف ڪيو ته هن سڄي معاملي ۾ قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جو رويو نه رڳو مايوس ڪندڙ هو، پر حڪومت لاءِ شرمندگي جو سبب پڻ هو. گهرو وزير اشارو ڏنو ته هي ڪيس صرف هڪ عورت جي گرفتاري تائين محدود نه هوندو پر ڪراچي ۾ پنهنجون پاڙون پکيڙيندڙ مبينا ڊرگ مافيا خلاف هڪ وڏي آپريشن جي شروعات ٿي سگهي ٿو. سندس مطابق، انمول پنڪي ڪو عام ڪردار نه پر هڪ مرڪزي نالو آهي، جنهن جي چوڌاري سڄو نيٽ ورڪ گهمي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو حڪومت فوري طور تي هڪ اعليٰ سطحي جي آءِ ٽي ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو آهي ته، جيئن جاچ، ريمانڊ ۽ قانوني ڪارروائي ۾ ڪٿي ڪمزوريون هيون  اهو معلوم ڪري سگهجي.ضياءُ الحسن لنجار حيرانگي جو اظهار ڪندي چيو ته، جوابدار کي اهڙي سنگين ڪيس ۾ صحيح طريقي سان ڇو نه ٿو ريمانڊ تي وٺي سگهجي. هن واضح ڪيو ته هاڻي هر پهلوءَ جي جاچ ڪئي ويندي.گهرو وزير موجب، ڪراچي سميت سموري سنڌ  ۾ هن وقت مختلف منشيات جي اسمگلنگ گروپن لاءِ محفوظ پناهه گاهه بڻيل آهي، ڇاڪاڻ ته هر شهر جي وسعت ۽ افراتفري واري صورتحال مجرم عنصرن کي لڪائڻ جا موقعا فراهم ڪري ٿي. هن خبردار ڪيو ته هي معاملو صرف هڪ نالي تائين محدود ناهي، پر ان جي پويان ڪيترائي منظم گروهه سرگرم ٿي سگهن ٿا، جن تائين پهچڻ هاڻي حڪومت جي ترجيح بڻجي چڪو آهي.هوڏانهن سنڌ جي سينيئر وزير شرجيل انعام ميمڻ انڪشاف ڪيو آهي ته تازو گرفتار ٿيل جوابدار انمول عرف پنڪي ملڪ ۾ منظم منشيات جي فراهمي جو نيٽ ورڪ هلائي رهي هئي، جيڪا جوابدار قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کي ڪافي عرصي کان گهربل هئي ۽ سندس گرفتاري سنڌ پوليس جي هڪ وڏي ڪاميابي آهي.  نيٽ ورڪ نوجوان نسل کي تباهي ڏانهن ڌڪڻ ۾ ملوث هو ۽ حڪومت سماج کي منشيات جي لعنت کان پاڪ ڪرڻ لاءِ زيرو ٽالرنس پاليسي تحت ڪارروائين کي وڌيڪ تيز ڪندي.

هاڻي سوال اهو آهي ته، پنڪي سميت سڄي سنڌ مان پڪڙيل منشيات جا ڏوهاري قانوني گرفت ۾ اچڻ کان پوءِ منشيات جو خاتمو اچي ويندو؟ منشيات جي روڪٿام لاءِ سرڪار وٽ اڳتي ڪهڙي حڪمت عملي آهي ۽ ان تي عمل درآمد لاءِ واضح پاليسي ڪهڙي آهي؟ ڇوته هن جديد دور جو سڀ کان وڏو ۽ خوفناڪ الميو منشيات آهي، جنهن زندگي کي مفلوج ڪري ڇڏيو آهي ۽ انسان کي پنهنجي جان جو دشمن بڻائي ڇڏيو آهي. هر سال 100,000 کان وڌيڪ ماڻهو منشيات جي ڪري مرن ٿا.

ماهرن مطابق، گهڻي ڀاڱي منشيات اتر اولهه قبائلي علائقن ۽ پاڙيسري افغانستان مان فراهم ڪئي ويندي آهي.هن وقت سڀ کان وڏو دشمن شراب آهي، خاص طور تي زهريلي ۽ خام شراب، جنهن جي ڪري هر سال بيشمار ماڻهو مرن ٿا. ان کان علاوه، حشيش، ڀنگ، شراب، آفيم، ڪوڪين ۽ هيروئن پڻ شامل آهي.

سگريٽ نوشي کي عادت بڻائڻ به صحيح ناهي، ڇاڪاڻ ته اهو ڦڦڙن ۽ وات جي ڪينسر جو سبب بڻجي ٿو. ان کان علاوه، اهو هاءِ بلڊ پريشر جو سبب پڻ بڻجي ٿو. ماهر ڊاڪٽر جي صلاح سان آرام ڏيندڙ دوائن ۽ منشيات کي دوا طور استعمال ڪرڻ جائز آهي، پر ان جو گهڻو استعمال جائز ناهي.

تعليمي ادارن جي صورتحال اڃا وڌيڪ خطرناڪ ٿي چڪي آهي. جيڪڏهن ائين چئجي ته غلط نه ٿيندو ته، تعليمي ادارا منشيات جهڙي لعنت جو مرڪز بڻجي چڪا آهن. ان جو مقصد نوجوان نسل کي تباهه ڪرڻ آهي. انڪري سرڪاري عملدار يا سماج ۾ سياسي اڳواڻ کي ڏوهارين جي حمايت نه ڪرڻ گهرجي. ذهني ۽ نفسياتي بيمارين جي علاج لاءِ هڪ اهڙو کاتو هجڻ گهرجي، جيڪو تشخيص ڪري سگهي ته سندس مجرمانه ذهنيت جا سبب ۽ محرڪ ڳولي ۽ مناسب علاج جو بندوبست ڪري.

نوجوانن کي  نوڪريون ڏيئي کين سٺي شهري جي حيثيت سان زندگي گذارڻ جا طور طريقا سيکاريا وڃن ته جيئن هو سماج ۾ صحيح طرح سان زندگي گذاري سگهي. منشيات جي عادين کي سرعام سزا ڏني وڃي ته جيئن ماڻهو انهن مان عبرت حاصل ڪري سگهن. پوليس اندر فرض شناس آفيسر مقرر ڪيا وڃن. هونءَ به سماجي تربيت فرد کي سماج ۾ ڪردار ادا ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿي، تنهن ڪري، سماج ۽ سماجي تربيت لاءِ مناسب انتظام ڪيا وڃن ته جيئن هر فرد سماج جو هڪ ذميوار شهري بڻجي سگهي.