سنڌ جي سماج ۾ “ڪارو ڪاري” هڪ اهڙو ڏکوئيندڙ ۽ خطرناڪ رواج آهي، جنهن جي نالي تي هر سال ڪيترين ئي معصوم عورتن (۽ ڪڏهن ڪڏهن مردن) کي قتل ڪيو وڃي ٿو. هي عمل اصل ۾ غيرت جي نالي تي قتل (honor killing) آهي، پر حقيقت ۾ اهو ظلم، ناانصافي ۽ انساني حقن جي سنگين ڀڃڪڙي آهي.
ڪارو ڪاري ڇا آهي؟
“ڪارو” مرد کي ۽ “ڪاري” عورت کي چيو ويندو آهي، جن تي الزام لڳايو وڃي ٿو ته انهن غير اخلاقي لاڳاپا رکيا آهن. گهڻن ڪيسن ۾ عورتن تي ڪو به پڪو ثبوت ناهي هوندو، صرف شڪ، ذاتي دشمني، يا ملڪيت جي تڪرارن سبب انهن کي نشانو بڻايو ويندو آهي.
سنڌ ۾ ڏکوئيندڙ صورتحال!
سنڌ جي ڪيترن ئي ڳوٺاڻن علائقن ۾ اڄ به ڪارو ڪاري جو ڪڌو رواج زنده آهي. هر روز يا هر هفتي اهڙيون خبرون ٻڌڻ ۾ اچن ٿيون جتي ڪنهن نياڻي کي “غيرت” جي نالي تي قتل ڪيو وڃي! ڪجھھ ڏينھن اڳ ٽنڊو مستي ويجھو سوين ڳوٺاڻن جي موجودگي ۾ هڪ نوجوان ناري روبينا چانڊيو کي بي رحمي سان قتل ڪيو ويو، جڏھن تھ ناري مسلسل روئندي ۽ التجا ڪندي رهي ته کيس نه ماريو، پر افسوس جو ڪنهن به سندس دانهن نه ٻڌي. ماڻهن جي هجوم ۾ بيٺل جوابدارن بنا ڪنهن خوف جي سرعام فائرنگ ڪري کيس قتل ڪيو. سنڌ ۾ ڏھاڙي اھڙا واقعا پيش اچن ٿا، پر افسوس آھي جو گهڻا واقعا رپورٽ به نٿا ٿين، ڇاڪاڻتہھ خاندان ۽ برادري پاڻ ۾ معاملو لڪائي ڇڏين ٿا.
بنيادي سبب:
ڪارو ڪاري جي پٺيان ڪيترائي سماجي ۽ ثقافتي سبب آهن:
جهالت ۽ تعليم جي کوٽ: ماڻهن ۾ قانون ۽ انساني حقن جي ڄاڻ گهٽ آهي پدرشاهيت وارو نظام: عورت کي مرد جي ملڪيت سمجهيو وڃي ٿو.
روايتي جرڳا:
ڪجهه علائقن ۾ جرڳا اهڙن قتلن کي جائز قرار ڏين ٿا. ذاتي مفاد: ڪڏهن زمين يا پئسي لاءِ به عورتن کي ماريو وڃي ٿو.
ڪارو ڪاري جو سڀ کان وڏو اثر عورتن تي پوي ٿو. اهي خوف، جبر ۽ عدم تحفظ ۾ زندگي گذارين ٿيون. انهن کي تعليم، پسند جي شادي، يا پنهنجي زندگيءَ بابت فيصلا ڪرڻ جو حق به نٿو ڏنو وڃي.
پاڪستان ۾ ڪارو ڪاري خلاف قانون موجود آهن، ۽ ان کي قتل جي برابر جرم سمجهيو وڃي ٿو. پر عملي طور تي:ڪيترائي قاتل سزا کان بچي وڃن ٿا، خاندانن طرفان “معافي” ڏئي ڪيس ختم ڪيا وڃن ٿا.
هن مسئلي کي ختم ڪرڻ لاءِ ضروري آهي، تعليم کي فروغ ڏيڻ – خاص طور تي عورتن جي تعليم قانون تي سختي سان عمل – ڪنهن به قاتل کي معافي نه ملڻ گهرجي. سماجي سجاڳي مهم – ماڻهن جي سوچ بدلائڻ، ميڊيا ۽ سول سوسائٽي جو ڪردار – اهڙن واقعن کي اجاگر ڪرڻ.
ڪارو ڪاري ڪنهن به صورت ۾ “غيرت” ناهي، بلڪه اهو ظلم ۽ بربريت آهي. هڪ مهذب سماج لاءِ ضروري آهي ته عورتن کي برابر حق ڏنا وڃن ۽ اهڙن غير انساني رواجَن جو خاتمو آندو وڃي. سنڌ جي روشن مستقبل لاءِ، هن ناسور خلاف گڏجي آواز اٿارڻ لازمي آهي.
***