ڪشور محبوباڻي سنگاپور جو مشھور سفارتڪار، ليکڪ ۽ اڪيڊميشن آھي. سندس ڪيترائي عالمي شھرت يافتا ڪتاب ۽ مقالا دنيا جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ شايع ٿي چڪا آھن. سندس وڏا لڳ ڀڳ ھڪ صدي اڳ سنڌ مان واپار سانگي  سنگاپور ۾ اچي آباد ٿيا. سندس مشھور ڪتابن ۾  ”The Asian 21st Century۽ Has the west lost it? ۽ ٻيا پڻ شامل آھن.

سندس ھي ليک جڳ مشھور ميگزين ”فارين افيئرز “۾ شايع ٿيو آهي.) ڊجيٽل سنڌ ميگزين سنڌي ترجمو پيش ڪري ٿو.

پراڻو عالمي نظام هاڻي هميشه لاءِ ختم ٿي چڪو آهي.

پنهنجي مضمون “The West’s Last Chance” ۾، جيڪو Foreign Affairs ۾ شايع ٿيو، فنلينڊ جي صدر Alexander Stubb عالمي نظام جي مستقبل بابت درست اڳڪٿي ڪئي آهي. هو لکي ٿو ته “گلوبل سائوٿ” (عالمي ڏکڻ) فيصلو ڪندو ته ايندڙ دور جي جيوپوليٽڪس تعاون ڏانهن وڌندي، ٽڪراءَ ڏانهن يا بالادستي ڏانهن. هو اهو به چوي ٿو ته ،هي اولهه لاءِ آخري موقعو آهي ته دنيا کي قائل ڪري ته ،هو هڪ طرفي ڳالهائڻ بدران ڊائلاگ ڪرڻ لاءِ تيار آهي. پر ڊائلاگ تڏهن ممڪن آهي، جڏهن ٻڌڻ جي صلاحيت هجي — ۽ افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته، اولهه اڃا تائين عالمي ڏکڻ کي ٻڌڻ لاءِ تيار نظر نٿو اچي.

عالمي ڏکڻ جا ملڪ اولهه جي نقطه نظر سان مڪمل طور متفق ناهن. اولهه چين ۽ روس کي وڏو خطرو سمجهي ٿو، پر ايشيا، آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا جا اربين ماڻهو انهن کي ساڳي نظر سان نٿا ڏسن. سندن نظر ۾ تازو تاريخ ۾ اولهه کان به گهڻو نقصان پهتو آهي.

يوڪرين جي جنگ ۽ عالمي ڏکڻ:

يوڪرين تي روسي حملي کي ڪيترن ئي ملڪن غيرقانوني قرار ڏنو، پر جڏهن اولهه روس تي پابنديون وڌيون ته گهڻن ملڪن انهن جي پيروي نه ڪئي. ڊسمبر 2025 ۾ ڀارت جي وزيراعظم Narendra Modi، روسي صدر Vladimir Putin جو نئين دهلي ۾ شاندار آڌرڀاءُ ڪيو، جيڪو ان ڳالهه جو اشارو هو ته ،روس کي اڪيلو ڪرڻ جون ڪوششون ناڪام ٿينديون.

ڪيترن دانشورن اڳ ئي خبردار ڪيو هو ته نيٽو جي اوڀر طرف واڌ روس کي ردعمل تي مجبور ڪندي. برازيل جي صدر Luiz Inácio Lula da Silva چيو ته “پيوٽن کي يوڪرين تي حملو نه ڪرڻ گهرجي ها، پر ذميواري صرف هن تي ناهي؛ آمريڪا ۽ يورپي يونين به ذميوار آهن.” آمريڪي سياسي سائنسدان John Mearsheimer به دليل ڏنو ته، اولهه جي پاليسين روسي جارحيت کي ڀڙڪايو.

ساڳئي وقت، يوڪرين ۽ غزه ۾ هلندڙ جنگن يورپ جي اخلاقي حيثيت کي ڪمزور ڪيو. يورپ يوڪرين ۾ شهري موتن تي احتجاج ڪيو، پر غزه ۾ اسرائيلي ڪاررواين تي گهڻو خاموش رهيو. عالمي ڏکڻ ۾ ان کي ٻٽي معيار طور ڏٺو وڃي ٿو.

يورپي يونين ۽ روس:

جڏهن آمريڪي صدر Donald Trump يوڪرين جنگ ختم ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون، ته ڪيترن عالمي ڏکڻ ملڪن انهن کي ساراهيو. ان جي ابتڙ، يورپي اڳواڻن يوڪرين جي صدر Volodymyr Zelensky کي سمجهوتي کان روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

پولينڊ جي وزيراعظم Donald Tusk چيو ته “500 ملين يورپي، 300 ملين آمريڪين کان 140 ملين روسين جي خلاف تحفظ گهري رهيا آهن.” پر يورپي ملڪن پنهنجي عوامي خرچن ۾ گهٽتائي ڪرڻ کان ڪيٻايو. نتيجي ۾، روس کي اڪيلو ڪرڻ بدران، يورپ پاڻ عالمي ڏکڻ کان الڳ ٿي ويو.

چين سان لاڳاپا:

2000 ۾ يورپي يونين جي گڏيل معيشت چين کان ست ڀيرا وڏي هئي؛ اڄ تقريبن برابر آهي، ۽ 2050 تائين چين اڳتي نڪري سگهي ٿو. تنهن هوندي به، يورپي اڳواڻ چين سان ڳالهائڻ وقت برتري وارو رويو اختيار ڪن ٿا.

چيني ڪميونسٽ پارٽي جي حڪمراني هيٺ چين گذريل 40 سالن ۾ تاريخي معاشي ۽ سماجي ترقي ڪئي آهي. ان ڪري چين جي اندر ۽ ڪيترن عالمي ڏکڻ ملڪن ۾ حڪومت کي وڏي حمايت حاصل آهي.

گڏيل قومن ۽ آءِ ايم ايف ۾ سڌارا:

ليکڪ گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل ۾ سڌارن جي تجويز ڏئي ٿو، جنهن ۾ ست مستقل، ست نيم مستقل ۽ ست چونڊيل ميمبر هجن. هو تجويز ڪري ٿو ته، برطانيا پنهنجي مستقل سيٽ ڀارت حوالي ڪري، جيئن طاقت جي نئين ورهاست کي تسليم ڪيو وڃي.

ساڳئي طرح، International Monetary Fund ۾ ووٽنگ شيئرز عالمي معيشت جي حقيقي ورڇ مطابق ناهن. يورپ وٽ 26 سيڪڙو ووٽنگ شيئر آهي، جڏهن ته چين وٽ رڳو ڇهه سيڪڙو. سڌارا نه ڪرڻ سان ملڪ متبادل ادارن ڏانهن رخ ڪندا، جهڙوڪ Asian Infrastructure Investment Bank.